Египетке окууга келгиси келгендердин көбү адегенде Аль-Азхарды гана билишет. Бирок бул жакта жол бир эле эмес: университеттин ар кандай факультеттери, даярдоо маахаддары, араб тили курстары, Куран жаттоо халакалары жана башка университеттер бар. Биз да кезинде эмнени тандарыбызды билбей кыйналганбыз, ошондуктан ар бир жолду жөнөкөй тил менен түшүндүрүп берели.
Аль-Азхар университети, шарият илимдери жана араб тили
Аль-Азхар дүйнөдөгү эң байыркы окуу жайлардын бири. Ал адегенде мечит болгон, кылымдар бою илим борбору болуп келип, кийин азыркы университетке айланган. Египеттеги кыргыз студенттердин көпчүлүгү ушул жерде окушат.
Чет элдик студенттер көбүнчө тандаган факультеттер:
- Усулуддин (диндин негиздери). Тафсир, хадис, акыйда сыяктуу илимдер окутулат.
- Шарият жана укук. Фикх жана усулул-фикх менен катар азыркы укук илими да окутулат.
- Араб тили. Нахв (грамматика), сарф (сөз жасоо), балага (сөз чеберчилиги) жана араб адабияты. Тилди терең үйрөнөм десеңиз, ушул факультет туура келет.
- Даават (Исламга чакыруу). Имамдыкка, вааз айтууга жана эл менен иштөөгө даярдайт.
- Ислам жана араб таануу. Шарият менен тил илимдерин бирге окуткан факультеттер. Алардын кыздар үчүн өзүнчө факультеттери да бар.
Факультет тандаганда анын аты гана эмес, окуу программасы да маанилүү. Тапшырардан мурун ошол факультетте окуп жаткан жердештерден сабактар, мугалимдер жана сынактар тууралуу сурап алыңыз. Алар чыныгы абалды айтып беришет.
Мындан тышкары Аль-Азхарда Куран илимдери боюнча факультет, ошондой эле Тилдер жана котормо факультети бар. Бирок чет элдиктерди кабыл алуу шарттары ар бир факультетте ар башка, аларды ошол жылга карата тактап алыңыз.
Окуу негизинен араб тилинде жүрөт. Чет элдик талапкерлер көбүнчө диний илимдерден жана араб тилинен сынак тапшырышат. Тили жетишсиз болсо, адегенде тил борборуна же даярдоо курсуна жиберилиши мүмкүн. Сынактын түрү жана талаптар жылдан жылга өзгөрүп турат. Кантип тапшыруу керектигин Аль-Азхарга тапшыруу тууралуу макалабызда кенен жаздык.
Медицина жана инженерия, Аль-Азхардагы дүйнөлүк илимдер
Аль-Азхарда диний илимдерден тышкары медицина, стоматология, фармацевтика, инженерия, айыл чарба жана табигый илимдер факультеттери да бар. Алар өткөн кылымдын 60-жылдарындагы реформадан кийин ачылган.
Чет элдиктер бул факультеттерге да тапшыра алышат. Бирок биздин билишибизче, аларга орун аз, шарттары да катуураак, ал эми Аль-Азхардын стипендиялары (минха) көбүнчө диний илимдерге жана араб тилине берилет. Медицина же инженерия окугуңуз келсе, Аль-Азхардын чет элдик студенттер (вафидин) бөлүмүнөн ошол жылы кандай мүмкүнчүлүк бар экенин сөзсүз сураңыз. Мамлекеттик университеттерди да карап көрүңүз (алар тууралуу төмөндө).
Кыздар үчүн өзүнчө факультеттер
Аль-Азхарда кыздар менен жигиттер өзүнчө окушат. Көпчүлүк багыт боюнча кыздардын өзүнчө факультети бар: мисалы, кыздар үчүн Ислам жана араб таануу факультеттери Каирде жана башка шаарларда иштейт. Медицина, фармацевтика сыяктуу багыттарда да кыздар үчүн өзүнчө факультеттер бар.
Египетте билим алып жаткан кыргыз кыздар аз эмес, алардын көбү шарият, араб тили жана Куран илимдерин окушат. Кайсы факультетке тапшырсаңыз да, турак жай, жатакана жана жол маселесин жамааттагы эже-сиңдилерден алдын ала сураңыз, алар өз тажрыйбасын бөлүшөт. Үй издөө тууралуу өзүнчө макалабыз да бар.
Маахаддар жана араб тили борборлору
Маахад (арабча «институт, окуу жайы») деген Аль-Азхардын университетке чейинки окуу жайы, биздеги мектептин жогорку класстарына окшош. Чет элдик студенттер үчүн атайын маахад да бар. Мектепти мекенде бүтүргөн, бирок араб тили же диний билими али жетишсиз болгондор көбүнчө ушул жерден башташат. Маахадды бүтүргөндөн кийин университетке өтүүгө жол ачылат.
Максатыңыз тил гана болсо же университетке чейин арабчаңызды бекемдегиңиз келсе, тил борборлоруна кайрылыңыз. Аль-Азхардын алдында араб тилин башка тилдүүлөргө окуткан Шейх Зайд борбору иштейт. Адатта келгенде деңгээлиңизди текшерип, ошого жараша топко бөлүшөт.
Каирде жеке тил борборлору да көп. Алардын баасы, сабак убактысы жана сапаты ар түрдүү. Тил үйрөнүүнүн жолдору тууралуу араб тили боюнча макалабызда кененирээк жаздык.
Жеке курска акча төлөөдөн мурун жамааттан пикир сураңыз. Ошондой эле ал курс студенттик виза же резиденция (икама) алууга жардам береби, жокпу, ошону тактаңыз: бардык эле курс бул жагынан жардам бере бербейт, эрежелер да өзгөрүп турат. Кененирээк виза жана резиденция тууралуу макалада.
Куран жаттоо, халака жана мечиттеги сабактар
Куран жаттоо үчүн атайын факультетке тапшыруу шарт эмес. Каирдеги мечиттерде халакалар көп. Халака деген шейхтин айланасына отуруп Куран жаттаган жана жаттаганын ага окуп берген окуу тобу. Куранды толук жаттап бүткөндө айрым шейхтер ижаза (окутууга уруксат берген күбөлүк) беришет.
Аль-Азхар мечитинин өзүндө да риуак сабактары өтөт. Риуак деген мечиттин окуу бөлүгү, ал жерде шейхтер Куран, тажвид, фикх жана араб тили боюнча сабак беришет. Мындай сабактарга университетте окуп жүрүп да катышса болот, бирок риуак университеттин дипломун бербейт. Ал эми кыраат илимин (Куранды ар кандай ыкма менен окууну) тереңдеткиси келгендер үчүн Аль-Азхардын кыраат маахаддары бар.
Халака тандаганда шейхтин окутуу тартибин, сабак убактысын жана кыздар үчүн өзүнчө топ бар-жогун алдын ала сураңыз. Ишенимдүү жерлерди жамааттагы жердештер айтып беришет.
Мамлекеттик жана жеке университеттер
Аль-Азхардан башка Египетте ири мамлекеттик университеттер бар: Каир университети, Айн-Шамс университети, Александрия университети жана башкалар. Медицина, инженерия, экономика, IT сыяктуу адистиктерди ушул жактан да окуса болот. Айрым адистиктер араб тилинде, айрымдары англис тилинде окутулат, муну да алдын ала тактаңыз.
Чет элдиктер мамлекеттик университеттерге Египеттин Жогорку билим берүү министрлигинин расмий порталы Study in Egypt аркылуу тапшырышат. Онлайн тапшырганда адатта мектеп аттестатынын көчүрмөсү, жарактуу паспорттун көчүрмөсү жана жаңы сүрөт керек, айрым факультеттер кошумча жөндөмдүүлүк сынагынын жыйынтыгын сурашат. Түп нускаларды кийин кайда жана качан тапшырарыңызды порталдан окуңуз. Мөөнөттөр, окуу акысы жана талаптар жыл сайын жаңыдан жарыяланат, ошондуктан ошол жылдыкын порталдан караңыз.
Порталда атыңызды жана фамилияңызды паспорттогудай, тамгасына чейин так жазыңыз. Бир эле тамга айырмаланып калса, кийин документтер менен көп убара болосуз.
Жеке университеттер да көп. Алардын айрымдарында окуу англис тилинде жүрөт, бирок акысы адатта мамлекеттик университеттерге караганда кымбатыраак. Кайсы окуу жайды тандасаңыз да, айрыкча жеке окуу жай болсо, анын дипломун Кыргызстанда тааныта аларыңызды алдын ала тактап алыңыз.
Максатыңызга жараша кантип тандаса болот
Тандоо оңой болушу үчүн адегенде өзүңүзгө бир суроо бериңиз: окууну бүткөндөн кийин мекенде ким болуп иштегим келет? Жалпы багыттар төмөнкүдөй:
- Имам же дин мугалими. Усулуддин, Шарият жана укук, Даават же Ислам жана араб таануу факультеттери. Кыздар көбүнчө Ислам жана араб таануунун кыздар факультеттеринде окушат. Мекенге кайтып иштөөнүн талаптарын Кыргызстандын муфтиятынан алдын ала сураңыз.
- Котормочу. Араб тили факультети же Тилдер жана котормо факультети. Котормо тажрыйбасын окуп жүргөндө эле топтой баштаңыз.
- Араб тилин гана үйрөнүү. Шейх Зайд борбору же текшерилген жеке тил курсу.
- Куран жаттоо. Халака, риуак сабактары, кыраат маахады. Муну университеттеги окуу менен катар да алып барса болот.
- Башка кесип (медицина, инженерия, экономика). Аль-Азхардын дүйнөлүк илимдер факультеттери (чет элдиктерге орун аз) же мамлекеттик жана жеке университеттер.
- Араб тилиңиз же диний билимиңиз али начар болсо. Маахаддан же даярдоо курсунан баштаңыз, шашылбаңыз.
Чече албай жатсаңыз, жамаатка жазыңыз: ар кайсы факультетте окуп жаткан жердештер өз тажрыйбасын айтып беришет.
Туура жол бирөө гана деп ойлобоңуз. Көп жердештер адегенде тил курсунан же маахаддан баштап, кийин университетке өтүшкөн. Эң башкысы, ниетиңиз таза болуп, окууну аягына чыгаруу.
Кийинки кадамдар
Эмнени окуй турганыңызды чечкенден кийин тапшыруу тартибин билип алыңыз: Аль-Азхарга кантип тапшырса болот. Окуу жана жашоо тууралуу башка макалалар блогубузда бар.
Египетке келип калсаңыз же бул жакта окуп жатсаңыз, тизмеге катталыңыз. Паспортуңуздун сүрөтүн жүктөйсүз, маалыматтарыңызды текшересиз, байланыштарыңызды калтырып, арызга кол коёсуз. Тизмеде болсоңуз, керек болгондо Муфтияттын кызматкерлери окуу жайыңыз үчүн хитоб (коомдун, башкача айтканда ассоциациянын бланкына араб тилинде жазылган расмий кат) даярдап бере алышат. Кененирээк хитоб тууралуу макалада.
Суроолоруңуз болсо, жамаатка жазыңыз же Египеттеги кыргыз студенттердин жетекчисине кайрылыңыз. Биз да ушул жолдон өттүк, билгенибизди бөлүшүүгө ар дайым даярбыз.
