Аль-Азхарга тапшырууну ойлоп жүргөн адамдын башында суроо көп болот: маахаддан баштаймбы же түз эле факультетке барамбы, тилди кайда үйрөнөм, кагаздарды кантип даярдайм? Биз да Египетке ушул суроолор менен келгенбиз. Бул макалада жол кандай экенин жалпысынан айтып, эмнени кайдан тактап алуу керектигин көрсөтөбүз.
Аль-Азхар бир эле университет эмес
Аль-Азхар бүтүндөй бир билим берүү системасы. Анын университетинен тышкары университетке чейинки окуу жайлары да бар, аларды маахад (арабча «окуу жайы, институт») деп аташат. Маахаддагы окуу баскычтарга бөлүнөт, алардын ичинде даярдоо (иъдадия) жана орто (санавия) баскычтары бар.
Чет элдик студенттер үчүн атайын маахад иштейт, бул Маахад аль-Буус аль-Исламия, башкача айтканда, Ислам миссияларынын институту. Азхардын орто баскычын бүтүргөндөр университеттин факультеттерине өтүшөт: шарият, усулуддин (дин негиздери), араб тили жана башкалар.
Кыздар үчүн өзүнчө факультеттер бар, ошондуктан кыздарыбыз да ушул эле жол менен окуй алышат.
Мындан тышкары Аль-Азхар мечитинде риуак сабактары, башкача айтканда салттуу илим халакалары өтөт. Алар деңгээлдерге бөлүнөт, жаңы окуучуларды да кабыл алышат. Бирок риуак университеттин дипломуна алып барбайт, муну эске алыңыз.
Кайсы жолдон баштайсыз
Кайсы баскычтан баштооруңуз үч нерсеге жараша болот: мектептен алган аттестатыңызга, араб тилин канчалык билгениңизге жана диний билимиңизге. Кыргызстандагы жалпы мектептин аттестаты Азхардын аттестаты менен бирдей эмес. Ошондуктан аны Азхардын чет элдик студенттер бөлүмү (төмөндө жазабыз) карап чыгып, сизге кайсы баскыч туура келерин аныктайт.
Көп учурда жол мындай болот:
- Араб тилиңиз начар болсо. Адегенде тил курсунда окуп, андан кийин маахадга же факультетке өтөсүз.
- Тилиңиз жакшы, бирок диний билимиңиз жетишсиз болсо. Сынактын жыйынтыгына жараша маахаддын ылайыктуу баскычына жиберилишиңиз мүмкүн.
- Аттестатыңыз Азхардын орто баскычынын аттестатына барабар деп таанылса. Шарият же араб тили факультеттерине тапшыра аласыз.
Азхарда медицина, инженерия, соода сыяктуу дүйнөлүк илимдердин факультеттери да бар. Алардын айрымдары жалпы мектептин аттестатын кабыл алат. Бирок чет элдиктер үчүн шарттары өзүнчө жана жылдан жылга өзгөрүшү мүмкүн, ошондуктан тапшырар жылы кайра тактаңыз. Кайсы багытты тандоону али чече элек болсоңуз, Египетте эмнени окууга болот деген макаланы окуп чыгыңыз.
«Мен түз эле факультетке барам» деп алдын ала чечип койбоңуз. Акыркы чечим документтериңизге жана сынактын жыйынтыгына жараша чыгат. Маахаддан баштоого да даяр болуңуз, бул убакытты текке кетирүү эмес, бекем пайдубал.
Деңгээл сынагы жана араб тили
Азхарга келген чет элдик талапкерлер, адатта, деңгээл аныктоочу сынак тапшырышат. Анын жыйынтыгы боюнча сизди маахаддын ылайыктуу баскычына же тил курсуна жиберишет. Акыркы жылдары бул сынакты онлайн тапшыруу мүмкүнчүлүгү да пайда болду.
Сынак көбүнчө жазма жана оозеки болот: диний илимдерден, араб тилинен жана жалпы билимден. Анын азыркы тартибин, упайларын жана мөөнөттөрүн ошол жылы расмий жарыядан же чет элдик студенттер бөлүмүнөн тактаңыз, анткени алар өзгөрүп турат.
Араб тили эне тили болбогон студенттер үчүн Азхарда тил программалары бар. Ал жерде да окуу деңгээлдерге бөлүнөт: бир деңгээлди бүтүрсөңүз, кийинкисине өтөсүз.
Тилди үйдөн баштап коюу чоң пайда берет. Эмнеден баштоо керектигин араб тилин үйрөнүү тууралуу макалабызда кенен жаздык.
Египетке келерден мурун араб тамгаларын эркин окуганды үйрөнүп, грамматиканын (нахв) негиздерин өздөштүрүп, Курандан бир аз жаттап келиңиз. Ошондо деңгээл сынагында жогорураак баскычка түшүп, бир топ убакытты үнөмдөп калышыңыз мүмкүн.
Кандай документтер даярдалат
Документтердин так тизмеси жылга жана окуу баскычына жараша өзгөрөт. Ачык булактарда көбүнчө булар аталат:
- мектепти бүтүргөнүңүз тууралуу аттестат жана баалары жазылган тиркемеси, түп нускасы жана тастыкталган көчүрмөлөрү;
- туулгандыгы тууралуу күбөлүк, тастыкталган түрдө;
- эл аралык паспорт жана анын бир нече көчүрмөсү;
- сүрөттөр (санын жана өлчөмүн алдын ала тактаңыз);
- кээ бир учурларда Кыргызстандын элчилигинен кат;
- магистратурага тапшырсаңыз, бакалавр дипломуңуз жана бардык курстардагы бааларыңыз.
Кыргызстанда берилген документтер Египетте жарактуу болушу үчүн аларды котортуп, расмий түрдө тастыктатуу (легализациялоо) керек. Египет апостиль жөнүндөгү Гаага конвенциясына кошулган эмес, ошондуктан апостиль жетишсиз болуп, консулдук легализация талап кылынышы мүмкүн. Азыркы тартибин Кыргызстандын Тышкы иштер министрлигинен жана Египеттин элчилигинен же консулдугунан алдын ала сураңыз.
Кайсы мөөр, кайсы котормо керек экенин мурунтан билсеңиз, Каирде отуруп алып Бишкектен кагаз күтүп убара болбойсуз.
Ар бир документтин сканын телефонуңузда жана интернеттеги сактагычта (булутта) сактаңыз. Кагаз көчүрмөлөрүн да көбүрөөк алып келиңиз: Египетте кагаз иштери көп, көчүрмө дайыма керек болот.
Азхарга же анын маахаддарына документ тапшырганда сизден хитоб да суралышы мүмкүн. Хитоб деген коомдун (ассоциациянын) расмий бланкына араб тилинде жазылган, сизди окуу жайга тааныштырган кат. Аны кантип алууну хитоб тууралуу макалада жаздык.
Вафидин бөлүмү, негизги кайрыла турган жер
Аль-Азхарда чет элдик студенттердин иштерин вафидин бөлүмү жүргүзөт («вафидин» арабча «сырттан келгендер» дегенди билдирет). Документтерди кабыл алуу, аттестатты карап чыгуу, сынакка жиберүү жана кайсы баскычка жайгаштыруу ушул жерде чечилет.
Ошондой эле Азхарда чет элдик студенттердин билимин өнүктүрүү борбору иштейт. Деңгээл сынактары жана даярдоо программалары ушул борбор аркылуу да өтөт, айрымдарына онлайн каттоо ачылат.
Расмий жарыяларды Аль-Азхардын сайтынан (azhar.eg) жана вафидин бөлүмүнөн караңыз. Социалдык тармактардагы «тез каттап берем» деген жарыяларга эмес, расмий булакка таяныңыз.
Окууга кабыл алынгандан кийин Египетте мыйзамдуу жашоо үчүн резиденция (икама) алышыңыз керек. Ага керектүү кагаздар көбүнчө окуу жайыңыз аркылуу даярдалат, ошондуктан вафидин бөлүмү менен байланышты үзбөңүз. Кененирээк виза жана резиденция тууралуу макалада.
Минха же өз эсебиңизден окуу
Минха (арабча «грант») деген окуу гранты. Ачык булактарга караганда, минха алган студент окуу акысын төлөбөйт, орун болсо Мадинат аль-Буус студенттик шаарчасынан жатакана алат жана ай сайын стипендия алат. Стипендиянын өлчөмү өзгөрүп турат, ошондуктан аны бул жерде жазбайбыз.
Минхалар көбүнчө ар бир өлкөгө бөлүнгөн орундар боюнча жана расмий жолдомо менен берилет. Кыргызстандын жарандары үчүн быйыл кандай тартип бар экенин Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгынан (муфтияттан) же анын Египеттеги өкүлүнөн сураңыз.
Минхасыз, өз эсебиңизден да окуса болот. Анда окуу акысын өзүңүз төлөйсүз. Анын өлчөмү факультетке жана жылга жараша болот, азыркы баасын вафидин бөлүмүнөн тактаңыз. Батир, тамак-аш жана жол чыгымдарын да алдын ала эсептеп коюңуз. Үй табуу тууралуу турак жай боюнча макалада жаздык.
Азхарда окуп жүргөн чет элдик студенттер үчүн башка гранттар да чыгып турат. Мисалы, Египеттин Ислам иштери боюнча Жогорку кеңеши Азхардын чет элдик студенттерине окуу грантын жарыялап келет: 2025- жана 2026-жылдары арыз кабыл алуу жайында ачылып, андан кийин талапкерлер менен маек өткөн (2026-жылдын күзүндөгү маалымат, өзгөрүшү мүмкүн). Ким тапшыра аларын жана кандай документ керектигин ар жылы жарыядан караңыз.
«Минха алып берем» деп акча сураган ортомчуларга ишенбеңиз. Минха расмий жол менен гана берилет. Шектүү сунуш келсе, адегенде биздин жамааттан же муфтияттын өкүлүнөн сураңыз.
Окуу жылы жана мөөнөттөр
Египетте окуу жылы адатта күзүндө башталат. Бирок кабыл алуунун, сынактардын жана минха арыздарынын так даталары жыл сайын өзүнчө жарыяланат. Жогорудагы грант сыяктуу, айрым арыздар жайында эле кабыл алынып, тез эле жабылып калат.
Ошондуктан документтерди акыркы айга калтырбаңыз. Аттестатты котортуу, тастыктатуу жана паспорт иштерине бир топ убакыт кетиши мүмкүн, андыктан даярдыкты эртерээк баштаңыз.
Бул макаладагы маалымат жалпы багыт үчүн гана. Эрежелер өзгөрүп турат, ошондуктан чечим кабыл алардан мурун расмий булактан же вафидин бөлүмүнөн кайра тактап алыңыз.
Тизмеге катталыңыз, биз жаныңыздабыз
Египетке келгенде студенттердин тизмесине катталыңыз. Бул бир нече мүнөттүк иш: паспортуңуздун сүрөтүн жүктөп, маалыматыңызды текшересиз, дарегиңизди жана байланыш номерлериңизди жазасыз. Акырында кайда окууга барарыңызды тандап, арызга кол коёсуз. Ар бир кадамды тизмеге катталуу тууралуу макалада кенен жаздык.
Андан кийин Муфтияттын кызматкерлери маалыматыңызды текшерип, сизди тизмеге кошушат. Хитоб да дал ушул маалымат боюнча даярдалат, ал эми жамаат суроолоруңузга жардам берет. Биз да бул жолдон өттүк, вафидин бөлүмүндөгү кезек да, деңгээл сынагындагы толкундануу да эсибизде. Билгенибизди бөлүшкөнгө дайым даярбыз.
