Каирге келген алгачкы эле айда көбүбүз «акча кайда кетти?» деп таң калганбыз. Курсту билбей ашык төлөгөн, бир айлык акчаны эки жумада түгөтүп койгон учурлар да болгон. Биз да ошол жолдон өттүк, ошондуктан бул макалада билгенибизди бөлүшөбүз: акчаны кайда коопсуз алмаштырса болот, үйдөн жиберилген акчаны кантип алса болот жана айлык бюджетти кантип пландаса болот.
Египет фунту жана баалар
Египеттин акча бирдиги египет фунту (эл аралык коду EGP). Арабча аты «жунайх», ал эми көчөдө египеттиктердин аны «гине» деп айтканын угасыз. Бир фунт 100 пиастрга барабар, пиастрды жергиликтүү эл «ирш» дейт.
Акыркы жылдары фунттун курсу бир нече жолу кескин өзгөрдү, баалар да ошого жараша көтөрүлдү. Ошондуктан бул макалада так баа да, курс да жазбайбыз, анткени эскирген сан сизди адаштырып коюшу мүмкүн. Учурдагы расмий курсту Египеттин Борбордук банкынын сайтынан же банктардын тиркемелеринен көрө аласыз.
Чөнтөгүңүздө ар дайым майда акча болсун. Такси, микроавтобус, базар, нан дүкөнү сыяктуу жерлерде чоң купюраны майдалап бере турган акча көбүнчө табылбайт.
Акчаны кайда алмаштырса болот
Акчаны эки жерден гана алмаштырыңыз:
- Банктан. Курсу расмий, квитанция беришет. Паспорт сурашы мүмкүн, жаныңызга алып алыңыз.
- Лицензиясы бар алмаштыруу жайынан. Каирде аларды «сирафа» деп аташат. Мындай жайлар Борбордук банктын уруксаты менен иштейт.
Көчөдөгү «кара базардан» алыс болуңуз. Египетте валютаны банктан же лицензиясы бар жайдан тышкары алмаштырууга тыюу салынган: мыйзамда чоң айып пул жана түрмө жазасы каралган. Анын үстүнө мындай жерде жасалма купюра карматып же акчаны кем санап берип, алдап кетиши оңой.
Алмаштырып жатканда:
- курсту жана комиссияны алдын ала сураңыз;
- акчаны кассадан кетпей туруп санаңыз;
- квитанцияны сактап коюңуз;
- бардык акчаңызды бир жолу алмаштырбай, керек болгон сайын бөлүп алмаштырыңыз.
Кыргыз сомун Египетте алмаштырган жер табуу кыйын, ошондуктан жердештердин көбү АКШ долларын алып келишет. Доллардын купюралары таза, жыртылбаган болсун: эски же бузулган купюраны албай коюшу мүмкүн.
Чоң суммадагы накталай акча менен келсеңиз, аны бажыда декларацияга жазуу талабы бар. Канча суммадан баштап жазуу керектигин учардан мурун расмий булактан тактап алыңыз, мындай эрежелер өзгөрүп турат.
Кыргызстандан акча кантип алуу
Студенттердин көбүнө үйдөн жардам келет. Анын бир нече жолу бар, бирок кайсынысы азыр иштеп жатканы жана комиссиясы канча экени улам өзгөрүп турат.
Эл аралык акча которуу системалары. Мисалы, Western Union аркылуу жиберилген акчаны Египетте атайын пункттардан накталай же банк эсебине алса болот. Кыргызстанда мындай которуулар банктар аркылуу жөнөтүлөт. Акча жибере электе ата-энеңиз банктан булар тууралуу сурап алышсын:
- Египетке которуу азыр иштейби;
- комиссиясы канча, курсу кандай;
- акча кайсы валютада берилет, долларбы же фунтпу;
- канча убакытта жетет.
Акчаны алганы паспортуңуз менен барасыз. Жөнөтүүчү аты-жөнүңүздү паспорттогудай, латын тамгалары менен тамгасына чейин так жазышы керек. Бир эле тамга айырмаланса да, акчаны бербей коюшу мүмкүн.
Кыргызстандагы банк картасы. Кыргыз банктарынын Visa же Mastercard карталары менен Египетте банкоматтан акча чыгарса же дүкөндө төлөсө болот, бирок баары эле эмес: айрым карталар чет өлкөдө иштебейт. Учардан мурун банкыңыздан тактап алыңыз: картаңыз Египетте иштейби, ар бир операцияга канча комиссия алынат, күнүмдүк лимити канча.
Египеттеги банк эсеби. Египеттин Борбордук банкынын эрежеси боюнча чет элдиктер да эсеп ача алат, бирок ар бир банктын өз талаптары бар. Көбүнчө резиденцияны (икама, Египетте жашоого уруксат) сурашат. Резиденция тууралуу Виза жана резиденция деген макалада жаздык.
Башка которуу кызматтары да бар. Алардын кайсынысы азыр Кыргызстандан Египетке иштеп жатканын жамааттан сураңыз, жакында эле акча алган жердештер айтып беришет.
Бир эле жолго ишенип калбаңыз. Карта иштебей калса же которуу кечиксе, бир-эки жумага жете турган накталай акча колуңузда болсун.
Накталай акчабы же картабы
Каирде күндөлүк турмушта азыр да накталай акча көп колдонулат: базарда, майда дүкөндө, микроавтобуста, жөнөкөй ашканада көбүнчө накталай төлөйсүз. Чоң супермаркеттерде, соода борборлорунда жана көптөгөн дарыканаларда карта менен төлөсө болот. Такси тиркемелеринде көбүнчө накталай же карта менен төлөөнү өзүңүз тандай аласыз.
Акчаны коопсуз сактоо үчүн:
- көп накталай акча алып жүрбөңүз, ошол күнгө керектүүсүн гана алыңыз;
- бардык акчаны бир жерде сактабаңыз, бир бөлүгү үйдө, бир бөлүгү картада турсун;
- мүмкүн болсо, банктын ичиндеги же жанындагы банкоматты колдонуңуз;
- банкыңыздын байланыш номерин телефонуңузга сактап коюңуз: карта жоголсо, аны дароо блоктой аласыз.
Айлык бюджет, акча эмнелерге кетет
«Айына канча акча керек?» деген суроого бир гана жооп жок. Кайсы аймакта жашайсыз, батирде канчооңуз турасыз, тамакты үйдө жасайсызбы же сыртта жейсизби, баары таасир этет. Ошондуктан бул жерде суммаларды эмес, акча негизинен эмнелерге кетерин жазабыз. Учурдагы бааларды жакында келген жердештерден же жамааттан сураңыз.
Айлык чыгымдар көбүнчө булардан турат:
- Турак жай. Адатта эң чоң чыгым ушул. Электр, суу, газ жана үйдүн интернети ижара акысына кирабы же өзүнчө төлөнөбү, үй ээсинен тактаңыз. Кененирээк Каирде турак жай деген макалада.
- Тамак-аш. Үйдө чогуу тамак жасасаңыз, бул чыгым бир топ азаят.
- Транспорт. Метро жана автобус арзаныраак. Күн сайын такси менен жүрсөңүз, акча тез түгөнөт.
- Телефон жана интернет. Операторлордун пакеттерин салыштырып, өзүңүзгө ылайыктуусун тандаңыз.
- Окуу. Китеп, дептер, басып чыгаруу, кошумча курстар.
- Кагаз иштери. Резиденция (икама), документтерди которуу жана күбөлөндүрүү. Бул чыгымдар ай сайын эле боло бербейт, бирок аларды алдын ала эсепке алыңыз.
- Ден соолук. Дары-дармек, дарыгерге баруу.
- Күтүлбөгөн чыгымдар. Телефон бузулуп калышы, күтүлбөгөн төлөм чыгышы, үйгө шашылыш учууга туура келиши мүмкүн. Ар айда бир аз акчаны четке коюп туруңуз.
Биринчи ай өзгөчө кымбатка турат: күрөө акча, алдын ала төлөнгөн ижара, идиш-аяк, төшөк-орун, SIM-карта жана башка майда-чүйдө. Ошого даяр болуп келиңиз.
Бюджет түзүүнүн жөнөкөй жолу: биринчи айда ар бир чыгымды телефонуңузга жазып жүрүңүз. Ай аягында акча эмнеге канча кеткенин көрүп, кийинки айды ошого жараша пландайсыз. Ижараны төлөгөндөн кийин калган акчаны жумаларга бөлүп алсаңыз, ай аягында кыйналбайсыз.
Кантип үнөмдөсө болот
- Тамакты чогуу жасаңыз. Бирге жашаган досторуңуз менен кезектешип тамак жасоо эң чоң үнөм. Күрүч, май, ун сыяктуу азыктарды чогулуп көбүрөөк алсаңыз, арзаныраак түшөт.
- Базардан алыңыз. Жашылча-жемиш жергиликтүү базарда көбүнчө супермаркеттегиден арзан. Мезгилинде бышкан жемиштерди алыңыз.
- Жергиликтүү тамактарды татып көрүңүз. Фуул (бышырылган бакла буурчагы), таамия (египеттик фалафель), кошари (күрүч, макарон жана жасмыктан жасалган тамак) арзан да, тойгузат да.
- Транспортту туура пайдаланыңыз. Мүмкүн болсо метро менен жүрүңүз. Такси керек болсо, бир багытка бараткан досторуңуз менен чогуу түшүңүз.
- Студенттик жеңилдиктерди сураңыз. Айрым музейлер, тарыхый жайлар жана башка жерлер студенттерге жеңилдик беришет. Студенттик күбөлүгүңүздү жаныңызда алып жүрүп, кассадан сураңыз.
- Жаңы китеп сатып алууга шашпаңыз. Улуу курстагылардан колдонулган китеп сураңыз же бир нечөөңүз чогуу сатып алып, кезектешип окуңуз.
Азык-түлүктү тизме менен алыңыз. Дүкөнгө күн сайын «бир нерсе ала коёюн» деп баргандан көрө, жумасына бир-эки жолу тизме менен барсаңыз, бир топ акча үнөмдөйсүз.
Алдамчылардан сак болуңуз
Алдамчылар көбүнчө жергиликтүү жашоону али биле элек жаңы келгендерди көздөшөт. Төмөнкү учурларда этият болуңуз:
- «Жакшы курс» сунуштагандар. Көчөдө же WhatsApp, Telegram топторунда банктыкынан жакшы курс убада кылган бейтааныш адамдар. Бул мыйзамсыз да, кооптуу да.
- Көрбөгөн батир үчүн акча. Батирди өз көзүңүз менен көрмөйүнчө, эч кимге алдын ала акча которбоңуз.
- «Банктан чалып жатабыз». Картанын толук номерин, PIN-кодун же SMS менен келген кодду эч кимге айтпаңыз. Чыныгы банк аларды сурабайт.
- «Документиңизди тез бүтүрүп берем». Виза, резиденция же окууга кабыл алуу үчүн «тааныштарым бар» деп акча сураган адамдарга ишенбеңиз. Расмий төлөмдөр расмий жерде гана, квитанция менен төлөнөт.
- Кайтарым жана купюралар. Кайтарым акчаны ошол жерден санап алыңыз. Купюра фунтпу же пиастрбы, карап алыңыз: сандары окшош болгону менен баасы такыр башка.
Досуңузга карызга акча берсеңиз же андан алсаңыз, суммасын жана мөөнөтүн жазып коюңуз. Куран да карызды жазып коюуга чакырат (Бакара сүрөсү, 282-аят). Бул ишенбестик эмес, достукту сактоонун жолу.
Шектүү сунуш түшсө, акча бере электе жамааттан же Муфтияттын өкүлүнөн кеңеш сураңыз. Бир ооз суроо көп акчаңызды сактап калат.
Кыйналып калсаңыз
Акчаңыз күтүлбөгөн жерден түгөнүп калса же башка кыйынчылыкка туш болсоңуз, уялбай жердештерге же Египеттеги кыргыз студенттердин жетекчисине кайрылыңыз. Мекенден алыста бири-бирибизге таяныч болгонубуз жамаатыбыздын эң чоң күчү.
Тизмеге катталсаңыз, керек учурда Муфтияттын кызматкерлери сиз менен же Кыргызстандагы жакыныңыз менен байланыша алат. Каирге жаңы келген болсоңуз, Каирдеги биринчи ай деген макаланы да окуп чыгыңыз, анда алгачкы күндөрдө эмнелерди бүтүрүү керектигин жаздык.
